SIPPs wedi’u hegluro: pensiynau buddsoddi personol

Mae pensiwn buddsoddi personol (SIPP) yn fath o bensiwn y gallwch ei sefydlu eich hun. Mae'n gadael i chi gynilo dros nifer o flynyddoedd i roi arian i chi fyw pan fyddwch chi'n hŷn.

Rydych chi'n gallu dewis y darparwr pensiwn ac yn aml gallwch benderfynu:

• faint a pha mor aml i dalu i mewn
• sut mae eich arian yn cael ei fuddsoddi – gan gynnwys os ydych chi am ei reoli eich hun.

Fel arfer gallwch ddechrau SIPP o 18 oed, neu agor un ar ran rhywun iau – yn aml ar gyfer plentyn neu ŵyr.

Fel arfer, ni allwch ddechrau a thalu i mewn i SIPP ar ôl i chi gyrraedd 75 oed, oni bai eich bod yn trosglwyddo ar draws pensiwn presennol.

Gallwch gael pensiwn gweithle gan eich cyflogwr a SIPP – neu unrhyw nifer o wahanol fathau o bensiynau.  

Os oes gennych gyflogwr, mae talu i mewn i'w pensiwn yn y gweithle fel arfer yn well na phensiwn buddsoddi personol – oni bai eich bod eisiau pensiwn ar wahân ac ochr yn ochr â'r un hwnnw.

Mae hyn oherwydd y byddwch fel arfer yn cael cyfraniadau ychwanegol gan eich cyflogwr ac mae’r ffioedd yn aml yn is. Efallai y bydd eich cyflogwr hyd yn oed yn talu mwy i'r cynllun os gwnewch hynny. Gelwir hyn yn paru cyfraniadau.

Darganfyddwch fwy yn ein canllaw am gynlluniau pensiwn yn y gweithle.  

Gallwch gael cymaint o gynlluniau pensiwn ag y dymunwch, ond byddwch fel arfer yn talu ffioedd i bob darparwr pensiwn.

Gall dewis eich buddsoddiadau eich hun ar gyfer SIPP fod yn gymhleth, felly gwnewch yn siŵr bod gennych yr amser a'r arbenigedd i reoli cynlluniau lluosog cyn penderfynu agor mwy nag un.

Mae SIPP yn fath o  bensiwn cyfraniadau wedi’u diffinio. Mae hyn yn golygu bod y swm y bydd yn ei dalu i chi yn dibynnu ar:

• faint sy'n cael ei dalu i mewn
• pa mor dda y mae eich arian a fuddsoddwyd yn perfformio
• y ffioedd y mae eich darparwr yn eu codi
• sut a phryd rydych chi'n cymryd eich arian pensiwn.

Os ydych chi'n talu i mewn i bensiwn, mae'r llywodraeth fel arfer yn ychwanegu taliad ychwanegol o'r enw rhyddhad treth. Dyma'r arian y byddech chi'n ei dalu fel arall mewn Treth Incwm.

Bydd y rhan fwyaf o ddarparwyr pensiwn personol yn hawlio rhyddhad treth yn awtomatig i chi, ar gyfradd sefydlog o 20%. Mae hyn yn golygu y bydd cyfraniad o £100 i'ch pensiwn yn costio £80 i chi.

Os ydych chi’n talu Treth Incwm ar raddfa uwch na 20%, bydd angen i chi hawlio’r rhyddhad treth ychwanegol eich hun.

Gallwch chi:

• wneud cais ar GOV.UKYn agor mewn ffenestr newydd
• cysylltu â CThEFYn agor mewn ffenestr newydd neu
• llenwi ffurflen Hunanasesiad treth

Os ydych chi'n talu Treth Incwm ar 40%, mae hyn yn golygu y bydd cyfraniad pensiwn o £100 yn costio £60 i chi – neu £55 os ydych chi'n talu Treth Incwm ar 45%. 

Bob blwyddyn dreth nes eich bod yn 75 oed, fel arfer gallwch gael rhyddhad treth ar eich holl gyfraniadau pensiwn cyn belled â:

• nad ydych yn talu mwy nag yr ydych yn ei ennill ac
• mae'r holl daliadau yn llai na'r lwfans blynyddol – £60,000 i'r mwyafrif.

Os ydych chi'n ennill llai na £3,600, gallwch gael rhyddhad treth ar hyd at £2,880 o'ch cyfraniadau pensiwn.

Am ragor o wybodaeth, gweler ein canllawiau:

• Pam ddylwn i gynilo i mewn i bensiwn?
• Sut mae rhyddhad treth yn rhoi hwb i'ch cynilion pensiwn.

Mae eich arian pensiwn yn cael ei fuddsoddi felly dylai dyfu dros nifer o flynyddoedd. Twf buddsoddi yw un o'r ffyrdd mwyaf y gall eich pensiwn gynyddu, ond nid yw'n gwarantedig.

Bydd y rhan fwyaf o ddarparwyr SIPP yn rheoli eich arian ac yn dewis y buddsoddiadau i chi, oni bai eich bod am ddewis eich hun.

Mae'n debygol y bydd eich darparwr pensiwn yn cymryd ffioedd o'ch cronfa bensiwn i dalu cost buddsoddi. Mae hyn fel arfer yn cynnwys ffi rheoli flynyddol a ffioedd os ydych am newid eich buddsoddiadau. 

Y cynharaf y gallwch chi gymryd eich pensiwn fel arfer yw 55 oed (57 o Ebrill 2028), oni bai bod angen i chi ymddeol yn gynnar oherwydd iechyd gwael. Ond mae llawer o gynlluniau wedi'u cynllunio i ddechrau talu o tua 65 oed.

Pan fyddwch chi'n barod, gallwch ddewis sut i ddefnyddio'ch arian. Mae hyn yn cynnwys cymryd hyd at 25% fel arian parod di-dreth ac:

• adael y gweddill mewn fuddsoddiad nes bod ei angen arnoch
• trosi'r gweddill yn incwm gwarantedig
• sefydlu incwm hyblyg y gallwch ei atal neu ei newid ar unrhyw adeg
• cymryd y gweddill fel un cyfandaliad neu fwy.

Am eich holl opsiynau, gweler ein canllaw am gymryd pensiwn cyfraniadau wedi’u diffinio.

Rydym hefyd yn cynnig apwyntiadau Pension Wise am ddim i helpu i esbonio'r gwahanol ffyrdd y gallwch gymryd eich pensiwn. 

Mae SIPP yn cynnig dewis ehangach o opsiynau buddsoddi i ddewis ohonynt. Ond os nad ydych eisiau reoli eich pensiwn yn weithredol, mae mathau eraill o bensiwn personol i'w hystyried:

• mae pensiynau personol safonol yn cynnig amrywiaeth o gronfeydd buddsoddi parod fel y gallwch benderfynu ble mae eich arian yn cael ei fuddsoddi
• pensiynau rhanddeiliaid mae'r rhain gyda ffioedd wedi'i gapio, isafswm taliadau is, trosglwyddiadau di-ffi ac fel arfer yn cynnig ystod o gronfeydd buddsoddi i ddewis ohonynt.

Bydd pa un sydd orau yn aml yn dibynnu ar faint y bydd pob darparwr yn ei godi arnoch a'r ystod o opsiynau buddsoddi maent yn eu cynnig. Am ragor o wybodaeth, gweler ein canllaw Sut i ddechrau eich pensiwn eich hun. 

Bydd llawer o ddarparwyr SIPP yn rheoli'ch arian drosoch yn ddiofyn, felly nid oes rhaid i chi ddewis eich buddsoddiadau eich hun oni bai eich bod eisiau.

Fel arfer, gallwch ddewis a newid eich buddsoddiadau SIPP drwy fewngofnodi i blatfform ar-lein enu ap symudol eich darparwr, neu drwy eu ffonio. Bydd eich opsiynau yn dibynnu ar yr hyn y mae eich darparwr yn ei gynnig, ond fel arfer gallwch ddewis buddsoddi mewn:

• cronfeydd – grwpiau o fuddsoddiadau, yn aml yn cael eu dewis a'u rheoli gan weithwyr proffesiynol
• cyfranddaliadau cwmni – lle rydych chi'n prynu cyfran o gwmni
• bondiau'r llywodraeth neu gorfforaethol – lle mae sefydliadau'n talu i fenthyg eich arian
• eiddo masnachol a thir – lle rydych chi'n prynu eiddo masnachol eich hun neu ar y cyd gydag eraill.

Gan eich bod yn rheoli, gallwch newid eich buddsoddiadau mor aml ag y dymunwch – ond byddwch fel arfer yn talu ffioedd bob tro.

Am ragor o wybodaeth, gweler ein canllawiau:

• Sut i ddewis eich opsiynau buddsoddi pensiwn eich hun
• Esboniad o ffioedd a thaliadau’r cynllun pensiwn.

Cyn penderfynu dewis eich buddsoddiadau pensiwn eich hun, gwnewch yn siŵr eich bod yn gyfforddus â'r cysyniad o fuddsoddi a pha mor ymglymedig y gallai fod angen i chi fod.

Mae yna lawer o bethau y mae angen i chi eu hystyried wrth fuddsoddi, gan gynnwys:

• lefel y risg rydych chi'n fodlon ei gymryd – efallai y bydd buddsoddiadau risg is yn llai tebygol o ostwng mewn gwerth ond bydd eich arian fel arfer yn tyfu ar gyfradd arafach
• sut orau i ledaenu'ch arian rhwng gwahanol fathau o fuddsoddiadau neu lefelau risg
• sut y bydd y ffioedd y byddwch chi'n eu talu i'w buddsoddi yn effeithio ar eich cynilion.

Gall pob buddsoddiad godi a gostwng, felly mae yna bob amser risg y gallech gael llai yn ôl nag yr ydych chi'n talu i mewn.

Gall ymgynghorydd ariannol rheoledig eich helpu i ddewis a rheoli eich opsiynau buddsoddi pensiwn. Rhaid i chi gael gwybod faint fydd hyn yn ei gostio cyn i chi ymrwymo i unrhyw beth.

Os ydych chi'n talu am gyngor ac nid yw’n profi i fod yn addas, efallai y byddwch chi'n gallu hawlio iawndal os ydych wedi colli arian. Am ragor o wybodaeth, gweler ein canllaw Sut i hawlio iawndal am broblem bensiwn neu gyngor gwael.   

Efallai y bydd gan eich darparwr SIPP isafswm y mae'n rhaid i chi ei dalu bob mis i'w gadw'n weithredol, ond fel arfer mae angen i chi gynilo llawer mwy na hyn ar gyfer ymddeoliad cyfforddus.

Bydd ein cyfrifiannell Pensiwn yn dangos i chi:

• faint y gallai fod ei angen arnoch wrth ymddeol
• faint y gallai eich pensiwn ei dalu i chi
• faint yn ychwanegol y gallech ei gael drwy newid eich cyfraniadau.

Mae'r Retirement Living StandardsYn agor mewn ffenestr newydd hefyd yn dangos i chi faint y gallai fod angen i chi gael:

• ffordd o fyw 'lleiafswm' – digon o arian i fyw arno, ynghyd ag adloniant a gwyliau
• ffordd o fyw 'cymedrol' – diogelwch ychwanegol ac arian ar gyfer mwy o wyliau ac adloniant, neu
• ffordd o fyw 'cyfforddus' – digon o arian fel y gallwch chi wneud rhan fwyaf o’r pethau rydych chi eisiau eu gwneud.

Mae pensiwn fel arfer yn tyfu'n gyflymach na mathau eraill o gynilion neu fuddsoddiadau wrth i ryddhad treth roi hwb i'ch cyfraniadau. Yn ogystal, mae ffioedd yn gyffredinol yn is na chynhyrchion buddsoddi eraill.

Ond, gan fod yr arian wedi'i gloi nes eich bod o leiaf yn 55 (57 ar ôl Ebrill 2028), mae'n syniad da cael cynilion eraill y gallwch eu cyrchu.

Am ragor o wybodaeth, gweler ein canllawiau cynilo a buddsoddi. 

Y prif wahaniaethau rhwng darparwyr SIPP yw eu ffioedd a'r ystod o fuddsoddiadau maent yn eu cynnig, felly dylech ‘siopa o gwmpas’ bob tro cyn dewis cynnyrch.

Yn nodweddiadol, bydd 'SIPPs cost isel' yn cynnig llai o opsiynau buddsoddi a bydd 'SIPPs llawn' yn cynnig opsiynau buddsoddi mwy cymhleth gyda ffioedd uwch.

Nid yw safleoedd cymharu sy'n cwmpasu'r farchnad bensiynau gyfan yn bodoli, felly bydd angen i chi naill ai:

• chwilio a chymharu eich opsiynau â llaw – mae llawer o gwmnïau yswiriant, banciau a chymdeithasau adeiladu yn cynnig SIPPs
• talu ymgynghorydd ariannol i argymell darparwr a chynnyrch i chi – gallwch hefyd eu talu i ddewis a rheoli eich buddsoddiadau.

Mae canllaw rhataf SIPPsYn agor mewn ffenestr newyd MoneySavingExpert  yn rhestru darparwyr SIPP rhad, felly gallai hwn fod yn lle da i ddechrau eich ymchwil.  

Am gymorth cam wrth gam, gweler ein canllaw Sut i ddechrau eich pensiwn eich hun. 

Byddwch yn ofalus cyn trosglwyddo'ch pensiynau presennol, efallai y byddwch chi'n colli buddion gwerthfawr wrth adael eich darparwr presennol.

Am ragor o wybodaeth, gweler ein canllaw am drosglwyddo pensiynau. 

Bydd eich darparwr pensiwn yn gofyn i chi lenwi ffurflen mynegi dymuniadau. Mae hyn yn dweud wrthynt pwy hoffech chi dderbyn eich pensiwn ar ôl i chi farw, felly gwnewch yn siŵr eich bod yn ei ddiweddaru.

I gael rhagor o wybodaeth, gan gynnwys faint fyddai'n cael ei drethu, gweler ein canllaw Beth sy'n digwydd i fy mhensiwn pan fyddaf yn marw?